WYRAŹNIE LEPIEJ

Jaskra nie boli – po czym poznać, że czas się zbadać

Napisał Tomasz Koban, optometrysta·6 września 2026

Jaskra przez lata nie daje żadnych objawów. Nie boli, nie piecze, a widzenie w centrum długo pozostaje dobre. Ubywa go po cichu, od brzegów — i właśnie dlatego wykrywa się ją najczęściej przypadkiem, przy zwykłym badaniu wzroku.

Ten wpis nie ma nikogo straszyć. Ma pokazać, kto powinien się badać częściej i co dokładnie da się sprawdzić w gabinecie optometrycznym, zanim trafi się do okulisty.

Dlaczego tak długo niczego nie widać

Jaskra uszkadza nerw wzrokowy — kabel, który przesyła obraz z oka do mózgu. Włókna tego nerwu giną stopniowo i, co kluczowe, zaczyna się to od obrzeży pola widzenia, nie od środka. Ostrość w centrum — ta, którą sprawdza się literkami na tablicy — pozostaje długo bez zmian.

Do tego dochodzi druga rzecz: mózg uzupełnia braki. Jeśli jedno oko nie widzi fragmentu obrazu, drugie „dokłada” brakującą część i człowiek nie zauważa dziury. Dlatego ubytki bywają odkrywane przypadkiem — przy zasłonięciu jednego oka.

Efekt jest taki, że przez lata można mieć jaskrę i czuć się zupełnie dobrze. A uszkodzeń nerwu nie da się cofnąć — można je tylko zatrzymać. Stąd cała rzecz sprowadza się do jednego: wykryć wcześnie.

Kto powinien badać się częściej

Nie każdy ma takie samo ryzyko. Wyraźnie większe mają osoby, które:

• mają jaskrę w rodzinie — u rodziców albo rodzeństwa; to najsilniejszy pojedynczy czynnik,
• skończyły 40 lat, a po sześćdziesiątce ryzyko rośnie dalej,
• mają wysoką krótkowzroczność — powyżej mniej więcej −6 dioptrii,
• chorują na cukrzycę albo mają bardzo niskie lub bardzo wysokie ciśnienie krwi,
• przyjmowały długotrwale sterydy, także wziewne lub w kroplach,
• przeszły uraz oka, nawet dawno temu,
• mają cienką rogówkę — o czym zwykle wiadomo dopiero po pomiarze.

Jeśli któryś punkt pasuje, badanie wzroku raz na rok–dwa nie jest przesadą, tylko rozsądkiem. Zwłaszcza że u nas nic to nie kosztuje.

Co sprawdzamy u nas, a co należy do lekarza

Tę granicę warto znać, bo oszczędza chodzenia w złe miejsca.

W naszym gabinecie w ramach kompleksowego badania możemy zmierzyć ciśnienie wewnątrzgałkowe, grubość rogówki (pachymetria — bez niej wynik ciśnienia bywa mylący) oraz długość gałki ocznej, a także wstępnie ocenić siatkówkę i tarczę nerwu wzrokowego. Takie badanie kosztuje najwyżej 300 zł, w zależności od zakresu; zwykłe badanie wzroku jest bezpłatne.

U lekarza okulisty: rozpoznanie jaskry, badanie pola widzenia, OCT nerwu wzrokowego, dobranie leczenia i prowadzenie pacjenta. Tego optometrysta nie robi — i nie powinien.

Nasza rola jest więc jasna: wychwycić sygnał i skierować dalej. Nie stawiamy rozpoznania i nie zaczynamy leczenia. Jeśli pomiar odbiega od normy albo tarcza nerwu wygląda podejrzanie — mówimy wprost i prosimy o wizytę u okulisty. Różnice między jednym a drugim zawodem opisałem tu: okulista czy optometrysta.

Sygnały, których nie wolno lekceważyć

Zwykła, przewlekła jaskra rozwija się bezobjawowo. Istnieje jednak jej postać ostra, która przebiega gwałtownie i jest stanem nagłym.

Proszę natychmiast zgłosić się na ostry dyżur okulistyczny, jeśli pojawią się razem:

• silny ból oka i połowy głowy,
• nagłe zamglenie widzenia,
• tęczowe koła wokół świateł,
• zaczerwienienie oka i twarde oko w dotyku,
• nudności lub wymioty.

To nie jest sytuacja na wizytę u optyka ani na czekanie do poniedziałku. Liczą się godziny.

Poza tym warto umówić badanie, jeśli zdarza się potykanie o przedmioty z boku, obijanie o framugi, trudność z odnalezieniem rzeczy leżącej w zasięgu wzroku albo pogorszenie orientacji w słabym świetle. Same w sobie nic nie przesądzają — ale zasługują na sprawdzenie.